بررسی سلامت روانی کارکنان بهزیستی شهر نیشابور - پژوهش بررسی سلامت روانی کارکنان بهزیستی شهر نیشابور در 65 صفحه ورد قابل ویرایش
پژوهش بررسی سلامت روانی کارکنان بهزیستی شهر نیشابور در 65 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول
کلیات و مقدمه
1-1 مقدمه………………………………………………………3
1-2 بیان مسئله……………………………………………………4
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق…………………………………………5
1-4 اهداف تحقیق…………………………………………………6
1-5 فرضیه ها و سئوالات تحقیق………………………………………6
1-6 متغیرهای تحقیق………………………………………………7
1-7 تعریف مفهومی و عملیاتی…………………………………………8
فصل دوم
پیشینه تحقیق و پایه های نظری
1-2 پیشینه نظری تحقیق……………………………………………11
2-1-1 مفهوم سلامت روان…………………………………………11
2-1-2 تاریخچه سلامت روان در جهان…………………………………12
2-1-3 تاریخچه سلامت روان در ایران…………………………………14
2-1-4 مفهوم سلامت روان از دیدگاه های مختلف………………………17
2-1-5 سلامت روان از نظر مکاتب……………………………………18
2-1-6 اصول سلامت روان…………………………………………20
2-1-7 هدف ایجاد سلامت روان………………………………………23
2-1-8 مکانیزم های دفاعی و نقش آن در سلامت روان………………………25
2-1-9 جمع بندی…………………………………………………28
2-2 پیشینه عملی تحقیق……………………………………………29
2-2-1 همه گیر شناسی در ایران………………………………………29
2-2-2 بررسی همه گیر شناسی در جهان………………………………31
فصل سوم
روش شناسی تحقیق
3-1 روش تحقیق…………………………………………………38
3-2 جامعه آماری…………………………………………………38
3-3 نمونه تحقیق…………………………………………………39
3-4 ابزار تحقیق…………………………………………………39
3-4-1 مقیاس های چهارگانه آزمون……………………………………40
3-4-2 موارد کاربرد و محدودیت های آزمون……………………………40
3-4-3 نمره برش آزمون……………………………………………41
3-5-3 پایایی آزمون………………………………………………42
3-6 اعتبار پرسشنامه…………………………………………………42
3-7 روش جمع آوری اطلاعات و اجرا………………………………43
3-8 تجزیه و تحلیل آماری…………………………………………43
فصل چهارم
یافته های تحقیق
4-1 داده های آماری جامعه مورد مطالعه…………………………………45
4-2 میانگین سلامت روانی جامعه مورد مطالعه……………………………48
4-3- تجریه و تحلیل فرضیه و سئوالات تحقیق……………………………50
فصل پنجم
بحث و نتیجه گیری
5-1 بحث و نتیجه گیری……………………………………………59
5-2 نتیجه گیری کلی………………………………………………61
5-3 محدودیت های تحقیق…………………………………………61
5-4 پیشنهادات تحقیق………………………………………………62
منابع تحقیق………………………………………………………63
پیوست
پیوست…………………………………………………………66
فهرست جداول
جدول 2-1 مقایسه بررسی های انجام شده در مورد شیوع بیماریهای روانی در مناطق مختلف جهان و ایران
35
جدول 4-1. داده های آماری جامعه مورد مطالعه…………………………46
جدول 4-2 میانگین و واریانس جامعه مورد مطالعه…………………………48
جدول 4-3 مقایسه نمرات زنان و مردان در آزمون…………………………50
جدول 4-4 محاسبه ضریب همبستگی سن کارمندان با نمرات سلامت روانی……52
جدول 4-5 مقایسه میانگین ها و انحراف معیار سه گروه اشتغال………………53
جدول 4-6 تجزیه و تحلیل واریانس ها…………………………………54
جدول 4-7 مقایسه میانگین های گروه های مختلف فعالیت…………………54
جدول 4-8 تجزیه و تحلیل واریانس های گروه های مختلف فعالیت……………56
جدول 4-9 محاسبه ضریب همبستگی سنوات کاری با سلامت روانی…………56
فهرست نمودارها
نمودار هسیتوگرام 4-1 نمرات سلامت روانی و فراوانی آن در مردان و زنان……46
نمودار هیستوگرام 4-2 سن آزمودنی ها و فراوانی آن در مردان و زنان………48
نمودار 4-3 مقایسه میانگین های سه گروه اشتغال…………………………50
نمودار 4-4 میانگین های سلامت روانی گروه های مختلف فعالیت……………52
چکیده
پژوهش حاضر با هدف مطالعه میزان سلامت روانی در کارمندان اداره بهزیستی شهر نیشابور انجام شده است که جامعه آماری این پژوهش را کلیه کارمندان زن و مرد اداره بهزیستی شهر نیشابور با حجم 36 نفر تشکیل می دهند که از این افراد تعداد 31 نفر با محقق در اجرای آزمون سلامت عومی GHQ و پرسشنامه محقق ساخته همراه آن همکاری نموده اند این تحقیق از انواع زمینه یابی و با هدف بررسی یک فرضیه و چهار سوال تحقیقی انجام گرفت که داده های آماری با استفاده از نرم افزار آماری SPSS با درجه آزادی 95% مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت پس از تجزیه و تحلیل داده های آماری نتایج بدست آمده در پاسخ به فرضیه و سوالات تحقیق به این ترتیب مشخص شده است که میزان سلامت روانی در مردان بیشتر از زنان است و بین سلامت روانی و سن کارمندان رابطه معنی داری وجود ندارد همچنین نتایج گویای این مطلب است که نوع اشتغال در کارمندان در میزان سلامت روانی آنها تأثیر گذار نیست و وجود گروههای مختلف فعالیتی در اداره بهزیستی تأثیری در میزان سلامت روانی کارمندان ندارد و بالاخره این که بین سلامت روانی و سنوات کاری کارمندان بهزیستی رابطه معنی داری وجود ندارد.
-1 مقدمه
«اگر سلامتی روانی انسانها مهمتز از سلامتی جسمی آنها نباشد لااقل هم سطح آن خواهد بود» (مطهری)
از آغاز پیداش انسان همواره مسأله سلامتی او نیز مطرح بوده است.
اما عموما بعد جسمانی او نیز در نظر گرفته می شود و کمتر کسی است که به بعد روانی آن نیز اهمیت بدهد. در حالیکه به تعریف سازمان بهداشت جهانی «سلامتی تنها نبود نقص عضو یا نبود بیماری نیست بلکه حالت کامل رفاه جسمی روانی است».ت (گنجی 1376)
برای اینکه سلامت جسمی و روانی یک جامعه را بررسی کنیم نمی توانیم تمامی افراد آن جامعه را ارزیابی کنیم بلکه از نمونه گیری از جامعه مورد نظر استفاده کرده و نتایج را به جمعیت مبنا تعمیم می دهیم. به همین خاطر وارد قلمرو علمی شده ایم که «همه گیر شناسی» نام دارد. و آن علمی است که تمامی جنبه ها و رویدادها و حالات مختلف تندرستی جامعه را در بر می گیرد. متأسفانه با توجه به اهمیت بالای همه گیر شناسی بیماریهای روانی به خصوص همه گیر شناسی در ارتباط با سازمانها و نهادهای دولتی و خصوصی ، این نوع مطالعات در ایران کمتر انجام پذیرفته است که عوامل بسیاری از قبیل وقت گیر بودن، زحمت زیاد، داشتن هزینه های سنگین مطالعاتی، و از طرف دیگر عدم سناخت کافی نسبت به اختلالهای روانی عوارض و پیامدهای آن بر روی افراد خانواده و اجتماع در این بابت تأثیر گزار بوده است.
در بحث راجع به سلامت روانی عوامل متعددی هستند که می توانند بر میزان سلامت روانی تأثیر گذار باشند. مثلاً : عواملی همچون سن، جنس، نوع اشتغال و طبقه اجتماعی- اقتصادی را می توان نام برد. که ما در این تحقیق به بررسی بعضی از این عوامل می پردازیم.
با امید این که دست اندر کاران مسادل بهداشتی و بخش درمان و آموزش پزشکی امکانات و سرمایه ای لازم در این زمینه مبذل دارند تا شاهد انجام پژوهشهای بیشتری در مورد سلامت روانی در مرکز مختلف باشیم.
1-2 بیان مسئله
بیماری های روانی از بدو پیدایش بشر وجود داشته و هیچ فردی در مقابل آن مصونیت ندارد، و این خطری است که بشر را تهدید می کند. عدم سازش و وجود اختلالات رفتار در جوامع انسانی بسیار مشهور و فراوان است. در هر طبقه و صنفی و هر گروه و جمعی اشخاص نامتعادلی زندگی می کنند.
بنابراین در مورد همه افراد اعم از کارگر، دانش پژوه ، پزشک و مهندس زارع، استاد دانشگاه و … خطر ابتلا و ناراحتی های روانی وجود دارد. به عبارت دیگر هیچ انسانی در مقابل این امراض مصونیت ندارد. (شاملو 1380)
این موضوع برای کسانی که ارتباط نزدیکی با معلولان جسمی و ذهنی دارند و یا کسانی که در مؤسسات نگهداری از بیماران روانی کار میک نند، اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
ادارات بهزیستی از جمله مؤسساتی است که کارکنان شاغل در آن دارای یک ارتباط متقابل چه بصورت مستقیم یا غیر مستقیم با معلولان جسمی و ذهنی و حتی بیماران روانی هستند که این امر باعث ایجاد استرس و اضطراب در کارکنان بهزیستی می شود و بدین ترتیب محیط کاری در بهزیستی حالتی تنش زا پیدا می کند.
با چنین وضعیتی مقامات دولتی و مدیران ارشد چنین سازمانهایی لازم است، توجه خاصی به وضعیت بهداشت روانی کارکنان خود داشته باشند. میزان سلامت روانی کارکنان را مورد بررسی قرار دهند و به نتایج حاصله توجه خاصی داشته باشند با ارائه و تنظیم برنامه های جدیدتر و ایجاد تغییراتی در محیط ، میزان و شرایط کاری در بهزیستی در جهت بهبود سلامت روانی کارکنان خود علی الخصوص زنان داشته باشند.چرا که زنان شاغل در بهزیستی، هم در منزل و هم در محیط کاری وظیفه ای سنگین را به دوش می کشند و به دلیل دوم اینکه تمام تحقیقات گذشته خارجی همچون مطالعات نیوهاون، مانهاتان وتحقیقات داخلی که توسط باش و بهادرخان و دیگر افراد در زمینه همه گیر شناسی بیماریهای روانی انجام شده است بر این امر تأکید داشته است که سلامت روانی وابسته به جنسیت است و همواره میزان سلامت روانی در زنان کمتر از مردان بوده است.
منظور از سلامت روانی همان احساس رضایت و بهبود روانی و تطابق کافی اجتماعی با موازین مورد قبول هر جامعه می باشد. (فرهنگ روانپزشکی کمپل – پورافکاری 1373)
همچنین در فرهنگ روانشناسی لاروس سلامت روانی را استعداد روانی برای هماهنگ و خوشایند و مؤثیر کردن کار برای موقعیتهای دشوار و توانایی داشتن تعریف کرده است.
اما هنوز مشخص نشده است که :
آیا سلامت روانی بر متغیرهای دیگر نیز وابسته است؟
آیا متغیر هایی همچون سن، اشتغال، نوع فعالیت، سنوات کاری و … در میزان سلامت روانی چنین کارکنانی تأثیر گذار هستند یا خیر؟
البته بسیار واضح است که دانستن میزان شیوع و عوامل ایجاد کننده این آسیبها در سنین و جنسهای مختلف می تواند اطلاعات مفیدی را برای برنامه ریزیهای بلند مدت و کوتاه مدت در اختیار قرار دهد و با تدابیر قابل اتخاذ بر اساس این اطلاعات می توان از بسیاری از مشکلات جلوگیری کرده و در کاهش هزینه های مروبط مؤثر باشد.
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق
اگر نگاهی به آمار و ارقام شیوع بیماریهای روانی در کشورهای مختلف و پژوهشهای بسیار اندکی که در ایران انجام گرفته بیندازیم، اهمیت این پژوهش آشکار تر می شود.
ساتر لویس (1993) در کنفرانس جهانی حقوق بشر تعداد بیماران روانی را در سرتاسر جهان بیش از نیم میلیارد نفر گزارش کرد که تقریبا نیمی از این بیماران از خدمات بهداشتی و درمان لازم محروم بوده اند.
سازمان بهداشت جهانی در سال (1993) شایعترین بیماری های روانی را در سرتاسر جهان به ترتیب ، افسردگی، اضطراب و بیماری های روانی تنی معرفی نموده است (فخریان فولادی 1375) . در ایران پژوهشهای در زمینه همه گیر شناسی بیماری های روانی انجام شده بطور مثال: در پژوهشی که توسط باش و همکاران در سال (1342) انجام گرفت شیوع این بیماری در افراد بالای 5 سال 9/11 درصد گزارش شد. در پژوهشی که توسط بهادرخان در سال (1372) انجام گرفت. شیوع کلی بیماریها 6/16 درصد گزارش شد در پژوهشی که در مناطق شهری و روستایی کشور در سال (1378) انجام گرفت، شیوع کلی بیماری های روانی را 21 درصد نشان داده که شیوع بیماری در زنان بیشتر از مردان است با دقت در نتایج تحقیقات گذشته که شیوع بیماریهای روانی در اجتماع را در سطح بالای نشان می دهند و با ذکر این نکته که افراد شاغل در ادارات و سازمانها، جمعیت کثیری از جوامع شهری را تشکیل می دهند. این ضرورت احساس می شود که پژوهشی در زمینه بررسی سلامت روان و ارتباط آن با اشتغال در سازمان و ادارات انجام پذیرد.
تا ضمن پاسخگویی به سوالات محقق بتوانیم به شناسایی عوامل خطر زایی که سلامت روان کارمندان را تهدید می کنند پرداخته، در جهت رفع موانع و مشکلات قدم برداشته آموزشهای لازم را انجام دهیم، و در کل اقدامات پیشگیرانه را در جهت کاهش میزان بروز بیماری های روانی در سطح اجتماع و متقابلاً در سطح ادارت و سازمانها برداشته و سطح سلامت روان را در این قشر از جامعه افزایش داده . در جهت رشد و شکوفایی هر چه بیشتر اجتماع قدم برداریم.
-1-4 سلامت روان از دیدگاههای مختلف
از نظر آمار دانان
کسانی که با آمار سر وکار دارند برای تعریف افراد بهنجار از میانگین یا منحنی توضیع عمومی استفاده می کنند و افراد جامعه را با خصویات افراد میانگین مقایسه می کنند. این روش جنبه آماری دارد و فاقد جنبه ی بالینی و درمان است برابر این دیدگاه کسانی که از میانگین جامعه انحراف دارند از بهداشت روانی بهرمند نمی باشند. (احمدوند 1382)
2- از نظر پزشکان
پزشکان سالم بودن را نداشتن علایم بیماری تلقی می کنند. این استدلال در مورد برخی از بیماریهای جسمی نظیر بیماریهای عفونی ممکن است صدق کند ولی در مورد بیماریهای روانی قابل تعمیم نیست (میلانی فر ، 1370)
3- روانپزشکان
اکثر روانپزشکان توانایی سازش با محیط، انعطاف پذیری ، قضاوت عادلانه و منطقی در مواجهه با محدودیتهای و فشارهای روانی را ملاک سلامت و تعادل روان می دانند و هدف اصلی از درمان بیماران روانی نیز قادر کردن آنها به زندگی در خانواده و اجتماع و به اصطلاح سازش با محیط است. (احمدوند، 1382)
روانپزشکان فردی را از نظر روانی سالم می دانند که بین رفتار و کنترل او در برخورد با مشکلات اجتماعی تعادلی وجود داشته باشد. انسان و رفتارهای او در مجموع یک سیستم تلقی می شود. برابر این نگرش سیستمی عوامل متنوع زیستی انسان بر عوامل روانی اجتماعی او اثر گذاشته و برعکس از آن اثر می پذیرد. از این رو در بهداشت روانی آنچه مورد بحث قرار می گیرد پدیده های است که در اطراف انسان وجود دارد و بر کل سیسیتم او تأثیر می گذارند و یا از آن متأثر می شوند.(میلانی فر 1370)
4- نظر روانکاران
روانکاران که روی شخصیت ایده آل تکیه دارند «من» را واسطه بین خواسته های «نهاد» و کنترل نظارت «من برتر» دانسته و سلامت روان را میانجیگری درست و منطقی بین دو قدرت «نهاد» و «من برتر» تلقی می کند.(میلانی فر، 1370)
«من باید بتواند بین تعارضهای نهاد و من برتر تعادل ایجاد کند و چنانچه از عهده برقراری تعادل لازم بر نیاید بهداشت روانی به هم می خورد و شخص دچار مشکل روانی می گردد. (احمدوند، 1382)
2-1-5 سلامت روانی از نظر مکاتب مختلف:
1- مکتب زیست گرایی
مکتب زیست گرایی در مطالعه رفتار انسان بیشترین اهمیت را بر بافتها و اعضای بدن قائل می شود. این مکتب که پایه اصلی روانپزشکی را تشکیل می دهد، بیشتر بر بیماری روانی توجه دارد نه بهداشت روانی زیرا بیماری روانی جزء سایر بیماریها به حساب می آورد.
دیدگاه روانپزشکی برای تبیین بیماری روانی بر پدیده ها و اختلالها فیزیولوژیک اهمیت می دهد. این دیدگاه از علم پزشکی الهام می گیرد. زیرا علم پزشکی معتقد است که بیماری جسمی در اثر بی نظمی در عملکرد یا در خود دستگاه بوجود می آید.
از نظر این دیدگاه اگر رفتار شخص از هنجار منحرف شود به این دلیل خواهد بود که دستگاه روانی او اختلال پیدا کرده است. بنابراین فرض بر این است که در آینده نوعی نقص در دستگاه عصبی کشف خواهد شد و همه اختلالهای فکری و رفتاری براساس آن قابل تنظیم خواهد بود.
دیدگاه روانپزشکی درباره فرد دید تعادل حیاتی دارد. طبق این دید «سلامت روانی عبارت است از نظام متعادلی که خوب کار می کند، اگر تعادل به هم بخورد بیماری روانی ظاهر خواهد شد. (گنجی، 1376)
2- مکتب رفتار گرایی
مکتب رفتار گرایی معتقد است که سلامت روانی به محرکها و محیط وابسته است.
این دیدگاه سعی دارد رفتار را با عبارات عملیاتی تعریف کند. بنابراین رفتار گرایان برای آن که از رفتار دید عینی بدهند بر مشاهده رفتار و تعادل بین آن و محیط تأکید می کنند. بدین ترتیب آنچه را که مثل سایر رفتارها آموخته شده است. مسلما این رفتار با رفتاری که در برخی از موقعیتها بطور طبیعی اتخاذ و پذیرفته می شود، مطابقت نمی کند. با این همه رفتار آموخته شده ای است. آنان معتقدند که رفتار ناسازگار مثل هر رفتار دیگر بر اثر تقویت آموخته می شود. بنابراین از دید رفتار گرایی سلامت روانی رفتاری است که محیط معینی، با نوعی بهنجاری رفتاری سازگار باشد. (گنجی 1376)
3- مکتب روانکاری
زگیومند فروید بنیانگذار روانکاوی یک پزشک بود به همین دلیل روانکاری به آسانی از طرف روانپزشکی پذیرفته شده است. البته بین این دو شباهتهایی وجود دارد و روانکاری مثل زیست گرایی بر مفهوم تعادل بین ساختها، تشخیص و درمان استوار است. روانکاری معتقد است که شخصیت فرد از سه عنصر نهاد، من و من برتر تشکیل شده است. نهاد تنها عنصر ذاتی شخصیت است: عنصری که به هنگام تولد حضور دارد نهاد منبع همه نیروهای غریزی فرد است و از اصل کسب لذت پیروی می کند. «من» از تولد به بعد همراه با رشد کودک ساخته می شود و از اصل آرمانی و از کمالجویی پیروی می کند. من برتر برای فرد وجدان اخلاقی فراهم می آورد. بعضی از روانکاوان معتقدند که سلامت روان زمانی حاصل می شود که «من» با واقعیت سازگار شده و تکانشهای غریزی نهاد به کنترل در آید.
برخی دیگر از روانکاران می گویند که فرد باید بتواند بین سه عنصر شخصیت تعادل برقرار کند بنابراین اگر بین نهاد و من برتر تعارض بوجود آید بیماری روانی ظاهر خواهد شد و بر حسب اینکه در مقابل یک من برتر خیلی قوی یا یک نهاد خیلی قوی قرار گرفته باشیم بیماری روانی به صورتهای مختلف ظهور خواهد کرد. (گنجی، 1376)
مکتب انسانگرایی
یکی از مشهورین روانشناسان انسانگر آبراهام مزلو است. وی معتقد است که نیازهای انسان متناسب با نیرومندی به پنج طبقه تقسیم می شود. به عقیده او «بهداشت روانی عبارت است از حالات کسی که از نظر نیازهای بنیادی آنقدر ارضا شده است که می تواند برای خود شکوفایی انگیز داشته باشد. مفهومی که مزلو از سلامت روانی دارد بر رشد فرد جهت خود شکوفایی تأکید می کند. هر عاملی که نیروی خود شکوفایی را به حرکت در آورد فرد را در جهت سلامت روانی و خلق نیازهای بالاتر هدایت خواهد کرد برعکس کسی که تمام تلاشهای او به ارضای نیازهای زیستی محدود شود رشد نخواهد یافت و به بهداشت روانی کامل نخواهد رسید. (گنجی، 1376)
مکتب بومی شناسی
بوم شناسی یعنی مطالعه محیطهای زندگی موجودات زنده و مطالعه روابط این موجودات با یکدیگر و با محیط برابر این دیدگاه عوامل موجود در محیط فیزیکی مثل سر و صدا یا آلودگی صوتی، آلودگی هوا، زیادی جمعیت، کوچکی محل سکونت و … می تواند سلامت روانی فرد را به خطر اندازند. (گنجی 1376)
2-1-6 اصول سلامت روانی
همانطور که می دانیم هدف از سلامت روانی ارشاد و راهنمایی و آشنا ساختن مردم به اصول و روابط صحیح انسانی و بر حذر داشتن آنها از مخاطراتی است که سلامت روان را تهدید می کند. این منظور بوسیله ایجاد محیط فردی و اجتماعی مناسب حاصل می گردد و چون بهداشت روانی هم افراد اجتماع را منفرداً و هم به طور دسته جمعی در بر می گیرد، لذا اصل کلی برای ایجاد سلامت روانی، سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است و برای نیل به این منظور اصول زیر را باید بکار برد.
1- اعتماد به نفس و احترام به شخصیت خود و دیگران
یکی از شرایط اصولی سلامت روانی احترام به شخص خود است و اینکه خود را دوست بدارد و بالعکس یکی از علائم بارز غیر عادی بودن تنفر از خویشتن است.
فرد سالم احساس می کند که افراد اجتماع او را می پسندند و او نیز به نظر موافق به آنان می نگرد و برای خود احترام قائل است. شخص غیر عادی به این طریق عکس العمل نشان نمی دهد. او معمولاً بدبین است و اذعان می کند که هیچ وقت دوست واقعی در زندگی نداشته و خود نیز به کسی اعتماد ندارد. به علاوه برای خود نیزارزشی قائل نیست اصول سلامت روانی مبتنی بر تقویت افراد است نه تخریب شخصیت آنها براساس این اصول باید نسبت به دیگران اغماض و بردباری داشت و بعوض تنبیه، تشویق را پیشه کرد و خلاصه اینکه برای شخصیت افراد احترام قائل شد. بکاربردن این اصول استفاده شایان در بردارد و هر فردی از هر طبق با صنفی که باشد می تواند به افراد جامعه کمک فراوانی نماید.
2- شناختن قدرت و شایستگی ها و محدودیت ها در خود و افراد دیگر
یکی دیگر از اصول بهداشت روانی این است که شخص با واقعیت زندگی روبرو شود. خود و شخصیت خود را همانطور که هست بشناسد و قبول کند. کشمکش با واقعیت اغلب سبب بروز اختلال روانی می گردد. شخص سالم در عین حالیکه از خصوصیات مثبت و برجسته خود استفاده می کند به محدودیت ها و نواقص خود نیز آشنایی دارد. پی بردن به شخصیت و قابلیتها و توانایی ها یا خود پنداره از مهمترین مسائل بهداشت روانی است تصور متعادل و مثبت از خود داشتن نشانه سلامت روانی و تصور منفی و نا متعادل از خود به معنای روان ناسلام قلمداد می شود. صمیمیت، محبت، استوار بودن خانواده و روابط صحیح بین اعضای؛ آن باعث ثبات و پایدار خودپنداری شده و بالعکس از هم گسسته شدن خانواده و یا روابط نامطلوب اعضای آن باعث عدم ثبات خودپنداری و از دست دادن اعتماد به نفس شده و شخص در مقابله با مشکلات دچار نگرانی اضطراب و رفتارهای نامناسب می شود.
3- دانستن این حقیقت که رفتار انسان معلول عواملی است
در هر عملی باید اصل علت و معلول حکمفرما باشد زیرا که از نظر علم هیچ پدیده ای خود به خود بوجود نمی آید. در مورد رفتار بشر نیز مانند علوم فیزیک شیمی و بیولوژی برای هر پدیده دلیلی موجود است که روانشناسان نیز به دنبال کشف علل ایجاد این رفتارها هستند. البته در افراد سالم ضرورتی برای دانستن دلایل رفتار خود وجود ندارد ولی در صورتی که همین افراد به اختلالات روانی مبتلا شوند لازم می آید تا از خود سؤال کنند که چرا گرفتار این حالات شده اند زیرا اولین قدم برای از بین بردن اضطراب و تشویق یافتن دلیل آن است.
4- آشنایی به اینکه رفتار هر فرد تابع تمامیت وجود اوست
روان و تن پیوستگی دائمی و همیشگی دارند و ناراحتیها و اعمال هر کدام در دیگری اثر قطعی دارد. کسی که از نظر روانی ناراحت است دچار زخم معده، آسم، ناراحتی های قلبی و دیابت می شود. پس هر گونه رفتار و ناراحتی تابع تمامیت فرد از نظر روانی و جسمانی است، پس به علت رابطه نزدیک و مستقیم در بین جسم و روان باید اذعان کرد
همانطور که اختلالات روانی باعث اختلالات جسمانی می شوند، اختلالات جسمانی نیز ممکن است باعث اختلال روانی بشود. به طور کلی رفتار هر فرد ممکن است علل جسمی ، روانی ، اجتماعی و… داشته باشد.
2-2 پیشینه عملی تحقیق
2-2-1 همه گیر شناسی در ایران
اگر به مطالعات انجام شده در زمینه همه گیر شناسی در ایران مروری داشته باشیم خواهیم دید که این مطالعات انجام شده بسیار محدود و اندک است. اولین بررسی که در ایران انجام شد در سه روستای قاسم آباد، زنگی آیاد و کناره از توابع شهرستان شیراز در استان فارس توسط باش و همکاران (1342) بوده است که از جمعیت کلی 3984 نفر 505 نفر به عنوان نمونه تصادفی انتخاب شده است. از افراد نمونه مورد بررسی ادر این پژوهش 8 نفر به علت نابینا بودن از کل نمونه حذف شده و پژوهش بر روی 497 نفر افراد 5 سال به بالا انجام شد که 261 نفر مرد 236 نفر زن بودند. نتایج به این صورت بود که 59 نفر 9/11% از جمعیت مورد بررسی دچار نوع بیماری بودند میزان اختلال در زنان 5/16 درصد و در مردان 7/7 درصد گزارش شد.
باش در سال (1343) 482 نفر از اهالی 5 روستای خوزستان را در دو گروه 5 سال و بالاتر مورد بررسی قرار داد و به این نتیجه رسید که 72 نفر بیمار روانی بوده و میزان آن در جمعیت نمونه 2/14 درصد برآورده شده است. توسط همین محقق در سال 1347 پژوهشی بر روی نمونه جمعیت شهری 15 سال و بالاتر شیراز صورت گرفته است. که در این بررسی 622 نفر مورد بررسی قرار گرفتند که نتایج نشان داد 116 نفر با میزان شیوع 64/18 نفر در جمعیت نمونه به عنوان بیمار شناخته شدند و براساس داده های این پژوهش میزان اختلال در زنان 4/22 درصد و در مردان 9/14 درصد بوده است. در سال 1350 داویدیان و همکاران در بررسی همه گیر شناسی خود 488 نفر جمعیت 15 سال و بالاتر را در منطقه رودسر در استان مازندران مورد مطالعه قرار دادند.
داده ها در این بررسی نشان داد که 2/43 درصد علائمی از اختلال های روانی داشته 17 درصد آنها نیاز جدی به درمان سرپایی یا بستری داشته اند و همچنین نشان داد که شایعترین اختلال افسردگی بوده و نسبت آن در زنان خیلی بیشتر از مردان بوده است. در بررسی یک ساله طح ادغام بهداشت روانی در مراقبتهای بهداشتی اولیه در جمعیت 28903 نفری میزان شیوع اختلال های روانی شدید، عقب ماندگی ذهنی، صرع که توسط بهورزان آموزش دیده به دست آمده است 58/8 در هزار گزارش گردیده است. در صورتی که نتیجه بررسی تیم تحقیق بر روی افراد 15 ساله در سه روستای چمیزین، چلوان و ایرانچه با جمعیت 2082 نفر میزان شیوع این اختلالات 45/13 در هزار گزارش شده است. در سال 1373، باقری 400 نفر از افراد 15 سال و بالاتر از روستاهای میبد یزد را مورد بررسی قرار داده است که نتایج این بررسی 5/12 درصد اختلال را در جمعیت نمونه نشان داده است که شایعترین اختلال در این بررسی اختلال خلقی با 75/5 درصد و پس از آن اختلالهای اضطرابی با 5/5 درصد مشخص شده است. نسبت بیماران در همه موارد در زنان بیش از مردان گزارش شده است. این میزان در طبقه سنی 44-25 سال افراد بی سواد، متاهلین، مردان بیکار و خانواده های پرجمعیت بیش از سایر گروهها بوده است. بر اساس نتایج این بررسی از میان اختلالهای خلقی، افسرده خوبی 25/5 درصد و از میان اختلالهای اضطرابی، اختلال اضطراب منتشر 75/4 درصد شایعترین بوده اند. سایرا ختلالهای مشخص شده در این پژوهش اختلالهای شبه جسمی و عضوی مغز هر کدام 5/0 درصد و اسکیزوفرنیا 25/0 درصد بوده است.
در تحقیقی دیگر در سال 1372 که توسط جواد بهادرخان در جمعیت روستایی گناباد انجام شده در این تحقیق جامعه آماری جمعیت 26000 نفری روستایی بود که 465 نفر به صورت خوشه ای با استفاده از پرونده خانوادر آنان در خانه های بهداشت به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. نتایج بدست آمده نشان داد که میزان شیوع اختلالهای روانی در جامعه مذکور 6/16 درصد می باشد. و بیشترین نوع اختلالها به ترتیب اختلالهای خلقی با 53/10 درصد می باشد و سپس اختلالهای اضطرابی با 87/3 درصد بوده است. اختلالهای خلقی عضوی با 08/1 درصد اسکیزوفرنیا با 65/0 درصد اختلال های تبدیلی با 43/0 درصد سایر اختلال های مشاهده شده در این بررسی بودند. همچنین نتایج نشان داد که شیوع بیماری در زنان 5/1 برابر مردان بود. اما بین سواد و سن تأهل و شغل از نظر آماری با میزن شیوع بیماری رابطه معنی داری بدست نیامد. (فخریان، فولادی، 1375)
2-2-2 بررسی همه گیر شناسی در جهان
براسا آمار سازمان جهانی بهداشت 450 میلیون نفر در سراسر جهان دچار مشکلات روانی نورولوژیک یا رفتاری هستند از هر 4 نفر که جهت دریافت خدمات بهداشتی و سلامتی مراجعه می کنند یک نفر حداقل یک مشکل نورولوژیک یا رفتاری دارد. اما اکثر این اختلالات تشخیص داده نمی شوند. این درحالی است که در صورت درمان مناسب اکثر این بیماران بهبود می یابند و بطوری که قادر به زندگی معمولی در جامعه می شوند. در ایالات متحده امریکا 4 میلیون نفر از بالغین 18-64 ساله 22 درصد جمعیت یک اختلال روانی داشته اند.
در استرالیا از هر 5 نفر یک نفر دچار اختلال روانی است که بدبختانه تنها نیمی از این افراد درمان می شوند و 6 درصد آنها خودکشی می کنند. براساس آمار سازمان جهانی بهداشت، آمار جهانی خودکشی در سال بود 000/873 نفر رسیده است. بار مالی ناشی از کارافتادگی در بیماری روانی تا حدی است که این اختلالات روانی باعث ناتوانی نیروی کار می شود خطر خودکشی را بالا می برد بلکه از طرف دیگر اختلالات روانی بر میزان بیماریهای جسمانی مزمن مثل سرطان بیماریهای قلبی و عروقی دیابت و ایدز تأثیر می گذارند و از آنها تأثیر می پذیرند و عدم توجه به اختلالات روانی پیش آگهی این بیماریها را هم ضعیف می کند.
-4-1 مقیاس های چهارگانه آزمون GHQ
1- علائم جسمانی
دراین مقیاس وضعیت جسمانی سلامت عمومی و علائم جسمانی که فرد در طی یک ماه گذشته تجربه کرده است مورد بررسی قرار می گیرد. سؤالات 1-7 مربوط به این گروه است.
2- علائم اضطراب و اختلال خواب
در این مقیاس علائم و نشانه های بالینی اضطراب شدید، تحت فشار بودن. عصبانیت و دلشوره مورد بررسی قرار می گرند. سؤالات 8-14 مربوط به این گروه است
3- کارکرد اجتماعی
در این مقیاس توانایی فرد در انجام کارهای روزمره، احساس رضایت در انجام وظایف، احساس مفید بودن، قدرت یادگیری و لذت بردن از فعالیتهای روزمره زندگی مورد بررسی قرار می گیرد. سؤالات 15-21 مربوط به این گروه است.
4- علائم افسردگی
در این مقیاس علائم افسردگی از قبیل احساس بی ارزشی، ناامیدی ، افکار خودکشی، آرزوی مردن و ناتوانی در انجام کارها مورد بررسی قرار می گیرد و سؤالا 22-28 مربوط به این گروه است.
3-4-2 موارد کاربرد و محدودیت ها GHQ
پرسشنامه سلامت عمومی GHQ برای موارد زیر بکار می رود.
1- توصیف بالینی بیماران روانی
2- شناسایی بیماریهای روانی ناآشکار که نشانه های جسمانی آنها به طریق دیگری قابل بیان نیست و با یک اختلال عاطفی همراه می شود.
3- ابزار مورد استفاده برای پزشکان عمومی. روانپزشکان اجتماعی و همه گیر سناسان.
4- مقایسه میزان ناراحتی روانی غیر سایکوتیک در جمعیت بر حسب میانگین ها و انحراف معیارها.
5- بررسی همبستگی بین ناراحتی روانی ممتغیرهای جمعیت شناسی در افراد نمره بالا.
6- بررسی های پیشگیرانه در جمعیتهای خاص
7- ارزیابی شیوع لحظه ای بیماریهای روانی به خصوص اختلالات خفیف در مطالعات مقطعی.
8- آخرین مورد، استفاده آن در این پژوهش بعنوان آزمون غربالگری.(ناصرنیا1383)
برای آزمون سلامت عمومی از سوی کارشناسان محدودیتهای بیان شده است.
بعنوان مثال بنجامین و همکاران (1982)، و سربرام و همکاران (1989) محدودیتهای را مطرح کرده اند که عبارتند از:
1- این آزمون اختلال تبدیلی را که هنوز در کشور ما شایع است مورد ارزیابی قرار نمی دهد.
2- یکی دیگر از محدودیتهای آزمونهای غربالگری عذم ارزیابی اختلالات تک علامتی است که ممکن است تعدادی افراد مبتلا در مرحله اول غربالگری نشوند.
3- استفاده از آزمونهای چند گزینه ای برای افراد بی سواد کم سواد مشکلاتی را در اجرای آ»مون ایجاد میکند و احتمال دارد که قضاوت پاسخگو در انتخاب گزینه ها مؤثر باشد.
4- آزمون برای اختلالات روانی نروتیک طراحی شده است. بنابراین نتایج بدست آمده در رابطه با اختلالات سایکوتیک معتبر نمی باشد. (ناصرنیا 1383)
3-4-3 نمره برش آزمون
منظور از نمره برش آزمون نمره ای است که اگر نمره آزمودنی در آن آزمون غربالگری برابر با بیشتر از آن باشد بعنوان مورد مشکوک غربال می شود.
نمره برش پرسشنامه GHQ براساس تحقیقی که دکتر یاسمی و دکتر نوربالا بر روی افراد بالای 15 سال انجام داده اند حدود 24 تخمین زده شده است و نمره برش زیر گروههای (D,C,B,A) نمره 6 می باشد. (ناصرنیا، 1383)
3-5-3 پایایی آزمون
مقصود از پایایی درجه ثبات نمره هایی است که با باز آزمایی افراد واحد با آزمون واحد در موقعیتهای مختلف یا با آزمایش افراد واحد با سلسله ماده های همتا یا تحت شرایط متغییر بدست می آید.(آناستازی، 1371)
مفهوم پایانی آزمون به چند جنبه مختلف از ثبات نمره ها اشاره دارد. پایانی آزمون به معنای وسیع آن شاخص این است که تفاوتهای شهود در نمره های آزمون تا چه اندازه ناشی از تفاوتهای واقعی در ویژگیهای مورد مطالعه است و تا چه اندازه می توان آنها رابه خطاهای تصادفی نسبت داد.
ساده ترین روش برای پیدا کردن پایایی، نمره های یک آزمون می باشد. مطالعات مختلف حاکی از پایایی بالای پرسشنامه GHQ28 می باشد. در مطالعه ای در سال 1994ضریب پایانی بازآزمایی پرسشنامه GHQ برابر با 55 درصد و ضریب پایانی با روش باز آزمایی برای خرده مقیاسهای آن بین 42 درصد بدست آمده است. (ناصرنیا، 1383)
مشخصات فروشنده
نام و نام خانوادگی : مجتبی خادم پیر
شماره تماس : 09151803449 - 05137530742
ایمیل :info@payfile.org
سایت :payfile.org