پیشینه و مبانی تحقیق مفهوم تقوا از دیدگاه قران و سنت - پیشینه و مبانی تحقیق مفهوم تقوا از دیدگاه قران و سنت
پیشینه تحقیق
هدایت اله خسروشاهی در سال 1383 در پایان نامه خود با عنوان تقوا از منظر تفاسیر عرفانی به این موضوع اشاره کرده است . پژوهش شامل موارد ذیل است. نظریههایی که تاکنون پیرامون ارتباط تقوا با تفسیر صحیح قرآن ارائه شده است تاریخچه تفاسیر عرفانی، بررسی واژه تقوا و مفهوم آن ...
زهره برقعی در سال 1373 در پایان نامه خود تقوا در قرآن را بررسی کرده است پایاننامه حاضر شامل پنج فصل با این موضوعات است: تقوا در لغت، ماهیت تقوا، مراتب تقوا حاوی تقوا در فکر، عمل، سیاست، جنگ، گفتار، اقتصاد و دوستی؛ زمینهسازهای تقوا شامل شناخت خداوند، شناخت نفس،...
امیر اشرافی در سال 1387 در پایان نامه خود با عنوان پایاننامهی سیمای متقین در قرآن به این موضوع اشاره کرده است .پایاننامهی حاضر با این رویکرد که بیشتر مشکلات جوامع بشری به ویژه جامعهی مسلمانان ریشه در رذائل اخلاقی دارد و تنها راه حل آن روی آوردن و آراسته شدن به فضائل اخلاقی است، به بررسی سیمای متقین در قرآن پرداخته است. ساختار تحقیق بدین شکل تنظیم شده است: فصل اول با عنوان «کلیات تحقیق» شامل: طرح مسأله، اهداف تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، فرضیات و روش تحقیق میباشد. در فصل دوم با عنوان «مفهومشناسی» به بررسی مفهوم تقوا در قرآن، مفاهیم مرادف و مقابل با آن از منظر قرآن، تقوا در لغت و اصطلاح، جایگاه و مراتب تقوا، برخی از توصیفات تقوا در قرآن و مخاطب ....
سید محمد موسوی اوندین در سال 1376 در پایان نامه خود با عنوان بررسی مفهوم تقوا و جایگاه متقین در قرآن و حدیث به این موضوع اشاره کرده است . در این پایاننامه صفات متقین و پرهیزگاران از دیدگاه اسلام و قرآن کریم مورد بررسی قرار گرفته و نتیجهگیری شده است که : با توجه به اینکه ....
شهناز اشرفی در سال 1373 در پایان نامه خود با عنوان تقوا از دیدگاه آیات و احادیث به این موضوع اشاره کرده است . موضوعاتی که در پایان نامه حاضر مورد بحث واقع شده، به قرار ذیل است: واژه تقوا و وجوه معانی آن از نظر لغت و آیات و روایات، گستره و مراتب و مراحل تقوا، فواید و آثار تقوا در زندگی انسان، راهها و زمینههای دستیابی به تقوا، موانع نیل به تقوا، سیمای متقین و اوصاف آنان در دنیا و وعدههای خداوند به آنان.
ذوالفقار علی حیدری در سال 1385 در پایان نامه خود با عنوان تقوا، مراتب و آثار آن از دیدگاه قرآن به این موضوع اشاره کرده است . پژوهشى است درباره ابعاد،...
زهرا جولایی در سال 1386 در پایان نامه خود با عنوان سیمای مؤمنین و متقین در قرآن و نهجالبلاغه به این موضوع اشاره کرده است . تحقیق حاضر دارای سه فصل به این شرح است: فصل اول، مؤمنین در قرآن و نهجالبلاغه: ایمان( معنای ایمان، تعریف ایمان از دیدگاه نهجالبلاغه، ایمان مذهبی، اثار و فواید ایمان مذهبی، درجات ایمان، رابطه اسلام و ایمان، عقیده معتزله درباره ایمان، عقیده مرجئه درباره ایمان)، مؤمنین (تعریف مؤمن، کسانی که خطاب شده ایمان آوردند،کسانی که ایمان آوردند، وظایف اهل ایمان(یاد خدا،عمل به سخن خود، پرهیز از غیبت و بدگویی و گمان بد و ...)،اوصاف مؤمنین در قرآن کریم،اوصاف مؤمنین در نهجالبلاغه، وعدههای خداوند به مؤمنین (وعده بهشت، مژده رحمت الهی، وعده رزق و روزی خوب و آمرزش ، یاری و دفاع)، ارزش و مقام والای مؤمن، احوال مؤمنین در ادوار مختلف ، تفاوت زن و مرد در ایمان؛ فصل دوم، متقین در قرآن و نهجالبلاغه : تقوا( معنای تقوا، توصیف تقوا، مبانی تقوا، مراتب تقوا ، آثار تقوا،تقوا از دیدگاه عارفان، ارزش تقوا)، اوصاف متقین در قرآن کریم، اوصاف متقین در نهجالبلاغه، وعدههای خداوند به اهل تقوا، ویژگی جایگاه متقین در آخرت؛ در فصل سوم،از مباحث پایاننامه نتیجهگیری شده است.
سید محمد موسوی اوندین در سال 1376 در پایان نامه خود با عنوان بررسی مفهوم تقوا و جایگاه متقین در قرآن و حدیث به این موضوع اشاره کرده است ....
حمداله جعفر پور در سال 1376 در پایان نامه خود با عنوان متقین در قرآن به لحاظ صرف و لغت و نحو و بلاغت و ترجمه به این موضوع اشاره کرده است .
در این پایاننامه نخست آیات مربوط به متقین و اوصاف آنها به ترتیب سورههای قرآن استخراج شده، سپس موارد لغوی و صرفی و همچنین اعراب و ترجمه آیات ذکر گردیده است و در پایان نکات بلاغی آیات با بهرهگیری از کتب مهم بلاغی مثل مختصر المعانی و جواهر البلاغه توضیح داده شدهاند.
روش تحقیق :
روش تحقیق کتابخانه ای است.
روش جمع آوری اطلاعات :
اطلاعات لازم در خصوص موضوعات مورد بحث را از طریق مطالعه کتابها و پایان نامه ها و تفاسیر و دیگر آثار مکتوب که در کتابخانه ها موجود است.
ابزار تحقیق :
کتاب و کتابخانه
تقوا
تقوا از ماده «وقی» است، وقی یعنی نگهداری. تقوای از معاصی در واقع معنایش «خود نگهداری» است. متقی باش یعنی خود نگهدار باش. خود این، یک حالت روحی و معنوی است که از آن تعبیر به «تسلط بر نفس» می کنند. اینکه انسان بتواند خود بر خود و در واقع اراده و عقل و ایمانش بر خواهشها و هوسهایش تسلط داشته باشد به طوری که بتواند خودش خودش را نگه دارد این نیروی خود نگهداری اسمش «تقوا» است. خود را نگه داشتن از چه؟ از آلوده شدن به معصیت، نتیجه آلوده شدن به معصیت چیست؟ در معرض قهر و انتقام خدا قرار گرفتن. پس خود را نگهداری کردن از معصیت لازمه اش اجتناب از معصیت است و لازمه اجتناب از معصیت، خود را از لازمه معصیت یعنی خشم الهی نگهداری کردن است. پس اگر گفتند «اتق الذنب» معنایش این است که خود را نگه دار از اینکه گرفتار گناه شوی. اگر بگویند «اتق الله» معنایش این است که خود را نگه دار از اینکه گناه کنی و در اثر گناه کردن در معرض خشم الهی قرار بگیری. ما کلمه ای نداریم که بخواهیم به جای «اتقوا» بگذاریم و لذا ترجمه نداریم، همیشه می گوییم تقوای الهی داشته باشید. لغتی در زبان فارسی وجود ندارد که به جای کلمه «تقوا» بگذاریم ولی وقتی که با جمله بیان کنیم مقصود همین در می آید، خود را نگهداری کردن، که اساس تربیت دینی همین است که انسان خود بر خود مسلط باشد. مگر می شود چنین چیزی که یک چیز خودش بر خودش مسلط باشد؟ اگر یک چیز خودش یک امر بسیط باشد که معنی ندارد خودش بر خودش مسلط باشد. این نشان می دهد که انسان دو «خود» دارد، یک خودش خود حقیقی است و خود دیگرش ناخود است، و در واقع تقوا تسلط خود است بر ناخودی که (انسان) آن ناخود را خود می داند. شاید این حدیث را مکرر خوانده باشیم که پیامبر اکرم عبور می فرمودند، دیدند عده ای از جوانان مسلمین در مدینه مشغول زورآزمایی هستند از این راه که سنگ بزرگی را بلند می کردند مثل «وزنه برداری» که چه کسی بیشتر می تواند این سنگ را بلند کند. حضرت ایستادند. بعد فرمودند: آیا می خواهید من میان شما داور باشم که کدامیک از شما قویتر هستید؟ همه گفتند: بله یا رسول الله، چه از این بهتر! شما داور باشید. فرمود: پس من قبلا به شما بگویم از همه شما قویتر آن فردی است که وقتی شهوت و طمعش به هیجان در می آید بتواند بر آن مسلط باشد، و آن کسی است که وقتی بر چیزی خشم می گیرد بتواند بر خشم خودش مسلط باشد. مولوی می گوید:
وقت خشم و وقت شهوت مرد کو *** طالب مردی چنینم کو به کو
امام علی علیه السلام می فرماید: «اشجع الناس من غلب هواه؛ از همه مردم شجاعتر کسی است که بر هوای نفسش غالب باشد». پس روح تقوا همان خود نگهداری است. خود را از چه نگهداری کردن؟ از هر چه که انسان بخواهد خودش را نگه دارد، آخر بر می گردد به خودش. حتی آدم جبان که از دشمن می ترسد، اگر حساب کنید مغلوب ترس و جبن خودش شده. اگر انسان بتواند بر نفس خودش در آن حد مسلط باشد که بر جبن خودش هم مسلط باشد، بر بخل و حسد و خشم و طمع و آز و حرص خودش مسلط باشد، این اسمش «تقوا» است.
حقیقت تقوا
از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت است که: ای که شب ها بیدار و روزها روزه داری و پوستت آب شده است! به آنچه داری شادمان مباش که خداوند هیچ عملی را بدون تقوی نمی پذیرد. پس تقوی آن است که از گناهان و دنیا پرستی پرهیز شود.
در تورات نوشته است که: چهار چیز در چهار چیز نهفته است: سلامتی در سکوت، عافیت در ترک ریاست، شرافت در تقوی و محبت در ترک فزونی های [مال و کلام یا ترک دخالت های بی جا].
معدن تقوا
در حدیث نبوی است که: هر چیزی را معدنی است و معدن تقوی دل های عارفان است. یعنی هر چیزی را اقامتگاه و نیز محل استخراجی است که جز در آنجا یافت نمی شود و در غیر آن به دست نمی آید و معدن تقوای الهی، دل های عارفان است، زیرا آنهایند که خدا را شناخته و از او بیم دارند.در دنیا چیزی گران تر از دل و وقت تو نیست و تو دلت را نسبت به مشاهده عیوب ضایع ساخته و وقتت را نسبت به ممارست بر آداب نفوس تباه گردانیده ای. بنابراین گران ترین چیزهای خود را تباه نموده ای.
در مجالس صدوق از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت است که: روز قیامت بنده قدم از قدم بر ندارد تا از چهار چیز مورد پرسش قرار گیرد: از عمرش که در چه راهی صرف کرده و از جوانی اش که در چه کهنه ساخته و از مالش که از کجا به دست آورده و در چه خرج نموده و از دوستی ما خاندان.
یکی از عارفان از مردی پرسید: راحتی در چیست؟ گفت: در پاکی کف دست. پرسید: پاکی کف دست در چیست؟ گفت: در برائت و پاکی درگاه. پرسید: برائت درگاه در چیست؟ گفت: در ناله و فریاد فراوان. پس وی بیرون رفت و می گفت: پس در این حالْ راحتی من در راحت من [کف دستم] است.
مَثَل تقوا
مَثَل تقوی مانند آبی است که در نهری جاری است و مَثَل طبقات آن در معنی آن مانند انواع و الوان درختانی است که بر لب آن نهر کاشته شده و هر کدام به قدر و اندازه جوهریت و طعم و لطافت و ضخامت خود از آن نهر می مکند و منافع آفریدگان از همین درختان و میوه ها با توجه به قدر و قیمت هر کدام از آنهاست. خدای متعال فرموده: «درختانی که از یک اصل و ریشه و یا ریشه های متعدد می رویند و با اینکه همه از یک آب سیراب می شوند پاره ای را در خوردن بر پاره ای دیگر برتری می دهیم.» پس تقوی برای طاعات مانند آب برای درختان است و مَثَل اندازه های ایمان مَثَل طبایع درختان و میوه ها در رنگ و مزه آنهاست.
پس هر که درجه ایمانش بالاتر و جوهر روحش شفاف تر باشد باتقوی تر است و هر که چنین باشد عبادتش خالص تر و پاکیزه تر و هر که چنین باشد مراتبش قوی تر است و هر عبادتی که بر اساس تقوی بنا نشده باشد غباری پراکنده است.
خدای متعال فرموده: «آیا آن کسی که بنیان خود را بر تقوی و رضوان الهی تأسیس کرده بهتر است یا آن که بنیانش را بر لب پرتگاهی مُشرف به ویرانی پایه گذاری کرده است که به زودی او را در آتش دوزخ سرنگون سازد؟»
حدیث نبوی
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اهل نجات کسی است که در گرفتن و دادن، تقوای الهی را در نظر گیرد و به ریسمان وَرَع چنگ زند و مردم در این دو خلصت دو دسته اند: خاص و عام. گروه خاص در ریزه کاری های ورع می نگرد، پس چیزی را نمی گیرد تا به حلال بودنش یقین حاصل کند و اگر تشخیص آن بر او مشکل شد تنها به وقت ضرورت از آن بر می گیرد. و گروه عام به ظاهر می نگرد، پس هر چه را که نیافت و ندانست که غصبی و دزدی است برمی گیرد و گوید: مانعی ندارد، برای من حلال است. و در این مورد شخص امین کسی است که به حکم خدا بگیرد و در راه رضای او خرج کند.
اثرِ عصیان
عزیزی گفته است که: چون من از حضرت حق تعالی عاصی شوم اثر آن در همسایه و دوستان می بینم که به من بی وفایی کنند و در اهل و بنده و کنیزک مشاهده می کنم که مرا عاق شوند و اطاعت نکنند و در ستوران نیز می دانم که مرا رام نشوند و لگد بزنند.
عمل به تقوا
در سفارشات پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است که: ای اباذر! به عمل به تقوی بیشتر اهتمام وَزر تا عمل به غیر تقوی؛ چه هیچ عملی با تقوی اندک به شمار نیاید. ای اباذر! مرد از پرهیزکاران به شمار نیاید تا اینکه به حساب خود برسد سخت تر از رسیدگی شریک به حساب شریک خود تا بداند خوراک و نوشیدنی و پوشاکش از کجا به دست آمده، از حلال است یا از حرام؟
ای اباذر! محبوب ترین شما نزد خدای بزرگ کسی است که بیشتر به یاد خدا باشد و گرامی ترین شما نزد خدای بزرگ پرهیزکارترین شما است و نجات یابنده ترین شما از عذاب خدا کسی است که خوفش از او بیشتر باشد. ای اباذر! پرهیزکاران کسانی اند که در مورد چیزهای غیر حرام از خدا پروا می کنند از بیم آنکه در شبهه افتند. ای اباذر! هر کس خدای بزرگ را اطاعت کند همانا یاد خدا نموده هر چند نماز و روزه و خواندن قرآنش اندک باشد.
مشخصات فروشنده
نام و نام خانوادگی : شادمان روستا ناوی
شماره تماس : 09195145166
ایمیل :mohandesbartar@gmail.com
سایت :fileyar.ir